Resultaten tot nu toe
De resultaten uit het eerste CATO-onderzoeksprogramma (2004-2008) zijn vastgelegd in het boekje Catching carbon to clear the skies-Experiences and highlights of the Dutch R&D programme on CCS.
Hieronder leest u enkele resultaten, gepresenteerd per stap in de keten van CO2-afvang en -opslag.
CO2 afvangen
- April 2008 opende minster Cramer een demonstratieproject (CATO CO2 Catcher) voor het afvangen van CO2 na verbranding in een kolencentrale van E.ON in Rotterdam Rijnmond. In dit project worden de technologie en de benodigde oplosmiddelen uitgeprobeerd, vooruitlopend op meer grootschalige toepassing (naar verwachting tussen 2015 en 2020).
- SEWGS (sorption-enhanced water-gas-shift)-technologie is een voorbeeld van het afvangen van CO2 voorafgaand aan de verbranding in een elektriciteitscentrale. Door een proefproject van ECN komt dit dichterbij commerciële toepassing. Dit proces levert koolstofarme waterstof op de juiste druk en temperatuur voor gebruik in gasturbines, en vangt tegelijkertijd kooldioxide af. De materialen en apparatuur bestonden al: de gecombineerde toepassing is nieuw.
CO2 opslaan
- Onderzoek naar het 'vangen' van kooldioxide in lege gasvelden, en vooral naar ondergrondse mineralisatie in die situatie, leidde tot de conclusie dat dit in Nederlandse gasvelden slechts een beperkte rol speelt. Uit experimenteel onderzoek bleek dat maximaal 5-15 % wordt vastgelegd in een tijdsspanne van 30-3000 jaar. Hierdoor zijn ook de mogelijke bodemdalingseffecten (als CO2 chemisch wordt vastgelegd door mineralisatie) verwaarloosbaar klein: er zal eerder een omkering optreden van de bodemdaling die is veroorzaakt door de gaswinning. Dit onderzoeksresultaat maakt de verzegeling van het reservoir, o.a. door de blijvende integriteit van de caprock laag van gesteente erboven, extra van belang; hiernaar wordt verder onderzoek uitgevoerd.
- Er is een monitoring plan uitgevoerd voor het K12-B gasveld in de Noordzee. Uitkomst: CO2-injectie in dit gasveld is haalbaar en veilig.
- NAM heeft uit onderzoek naar een leeg gasveld bij De Lier (Zuid-Holland) geconcludeerd dat er slechts enkele mogelijke risicoplekken in dit gasveld zijn, die echter niet gemakkelijk kunnen worden opgelost omdat deze boorputten niet meer toegankelijk zijn. Daarna is de aandacht verschoven naar het gasveld onder Barendrecht.
Het belang van informatie voor de publieke opinie
Hoe kun je, zo nauwkeurig mogelijk, voorspellen of het publiek CO2-afvang en -opslag accepteert of verwerpt?
- Onderzoek dat is uitgevoerd door de Universiteit Leiden binnen het CATO-programma laat zien dat algemene enquêtes over dit onderwerp geen zinnige kennis opleveren. Mensen weten (bijna) niets van CO2-opslag of de rol van CO2-emissies bij de opwarming van de aarde, maar desgevraagd hebben ze er wel een mening over, die erg makkelijk weer verandert.
- Zodra mensen eerst (objectieve) informatie krijgen over dit onderwerp, blijken ze noch enthousiaste voorstanders, noch tegenstanders, te zijn. Deze meningen zijn wel veel stabieler (worden niet beïnvloed door misleidende berichten in de media). Men neigt naar instemming met grootschalige toepassing van CO2-afvang en -opslag, hoewel met enige terughoudendheid. (NB: dit onderzoek is uitgevoerd voordat de Nederlandse overheid besloot geen opslag onder land toe te staan, n.a.v. de casus-Barendrecht).