CO2 afvang en - opslag (CCS) werd jarenlang door achtereenvolgende kabinetten gezien als een noodzakelijke technologie om de overgang te maken naar een duurzame energievoorziening. Als eersten pakten wetenschappers het onderwerp op. Nederland liep hierin voorop. Nederlandse onderzoekers startten vanaf 1988 met een onderzoeksprogramma en al gauw haakte het bedrijfsleven aan. Vanaf 1997 ging de Nederlandse overheid zich nadrukkelijk uitspreken voor CCS. Dat was na het klimaatverdrag in Kyoto (1996), waarin werd afgesproken dat Westerse landen hun CO2 uitstoot drastisch moesten terugdringen. CCS kon daaraan bijdragen in een overgangsfase naar een duurzame energievoorziening. Praktisch alle maatschappelijke organisaties deelden die visie.
De Nederlandse overheid heeft toen op basis van studies gesteld dat opslag van CO2 zowel op land als op zee moest plaatsvinden. Er werd uitgegaan van een opslagcapaciteit van 40 Mton CO2 gedurende 40 jaar. Uit diverse analyses kwam naar voren dat er circa 800 Mton onder zee en 800 Mton op land kon worden opgeslagen. Die uitgangspunten vormden de basis van het CCS beleid van de achtereenvolgende kabinetten Balkenende.
De maatschappelijke discussie brak eigenlijk pas los, toen duidelijk werd waar CO2 op land als eerste zou worden opgeslagen. Barendrecht werd voorpagina nieuws.
Na de val van het kabinet Balkenende IV gingen politici zich op weg naar nieuwe verkiezingen als voor- of tegenstander van CO2 opslag profileren. Het debat polariseerde. Dit werd nog versterkt door politieke verschillen van opvatting over de ernst van het klimaatvraagstuk. Uiteindelijk blies het in oktober 2010 aangetreden kabinet de ondergrondse opslag van CO2 op land in Barendrecht in 2010 af en die in Noord-Nederland en Geleen begin 2011.
De cijfers op grond waarvan opslag zowel onder zee en op land nodig was, waren herzien. Gesteld werd dat opslag op land voor de middellange termijn eigenlijk niet nodig was. Zeker voor de middellange termijn, kon worden volstaan met CO2 opslag onder zee. Deze conclusie was gebaseerd op het Bouwstenenadvies van EBN en Gasunie. Dit advies bevat "twee scenario's voor de ontwikkeling van CO2 afvang: een basisscenario en een groen scenario. In het basisscenario wordt in ons land tot 2050 in totaal 1300 Mton afgevangen (955 Mton in West-Nederland en 345 Mton in het noorden), en in het groene scenario in totaal circa 640 Mton CO2 (circa 470 Mton in het westen en ongeveer 170 Mton in Noord-Nederland).
Deze ramingen wijken sterk af van de inschattingen van 800 Mton op land en 800 Mton onder zee die de basis waren voor eerdere besluitvorming rond CO2 opslag op land.
Hoe de politieke opvattingen over CO2 afvang en opslag zich de komende jaren zullen ontwikkelen, is niet te voorspellen. Maar zolang opslag op zee doorgaat en over opslag op land misschien toch weer discussie komt, blijft onderzoek op dit gebied relevant.
Prof. dr. Jacqueline Cramer
Directeur Utrecht Sustainability Institute